In Bushmanland leeft vooral de eeuwenoude cultuur van de San & Bushman voort. Het is voor deze oude traditionele stammen niet makkelijk om de eigen cultuur te laten overleven in een moderniserende maatschappij. In Namibië wonen in totaal 30.000 Bushman waarvan circa 2000 mensen op de traditionele wijze leven. Het nomaden- en jachtbestaan van de San sluit steeds moeilijker aan bij een samenleving die land vooral voor commerciële landbouw en veeteelt wil gebruiken. De streek Bushmanland biedt nog wel ruimte en gelegenheid voor traditionele levenswijze, al is het zelfs voor Bushman niet gemakkelijk om in dit droge gebied te overleven.
De streek is tijdens de Apartheidstijd in 1964 als thuisland aangewezen voor de San & Bushman en dat is eigenlijk zo gebleven na de Onafhankelijkheid in 1990. In 1992 heeft de regering de naam wel veranderd in Oost en West Tsumkwe-district, maar in de volksmond praat iedereen nog over Bushmanland. Het landschap is typisch Kalahari bushveld met acacia, gras en hier en daar een hoge boom. Verwacht u daarom geen Kalahari-landschap met de rode duinen zoals in het zuiden van Namibië. Bijzonder aan Bushmanland zijn vooral de waterpannen in het oosten van het gebied die tijdens de regenperiode vol water komen te staan. Ook in de droge periode zijn dit vaak de plaatsen waar dieren toch nog iets van water en groen gras kunnen vinden. Voor een safari vormen de waterpannen dus een prima locatie. Dat wil niet zeggen dat er enorme grote troepen leven zoals in Etosha, want daarvoor zijn de omstandigheden te droog. Maar met een beetje geluk en veel geduld zult u zeker beloond worden met kleine troepen zebra, gnoe, gemsbok, kudu en in hun voetsporen de leeuw, cheetah en hyena. De beste plaatsen voor safari is de Nyae Nyae Pan in de gelijknamige Conservancy of het Khaudum Game Park. Het Khaudum Park is echter alleen toegankelijk voor een convooi van minimaal twee 4WD-voertuigen.
De belangrijkste reden om naar Bushmanland te gaan, is de kennismaking met de San & Bushman. Vooral in het oostelijk deel in de Nyae Nyae Conservancy zult u regelmatig Bushman-dorpjes zien, voornamelijk van de Ju/'hoansi !Kung-groep die uit ongeveer 2000 mensen bestaat. Nyae Nyae is een zogenaamde "communal conservancy" waarmee het gebied is toegewezen aan de bewoners die er tot op zekere hoogte hun eigen levenswijze op na kunnen houden zonder telkens in aanvaring te komen met allerlei bestuurlijke of politieke regels die nadelig kunnen uitpakken voor deze manier van leven. Het betekent bijvoorbeeld dat de San hier op (alleen) traditionele wijze mag jagen, een vorm die onder de moderne jachtwet in wezen niet meer toegestaan wordt.
Hoewel de jacht van oudsher de belangrijkste voedselbron was voor de San, leven de Bushman in Bushmanland tegenwoordig ook van veeteelt op kleine schaal en worden er - ook op kleine schaal - gewassen verbouwd. Verder levert het toerisme een belangrijke bron van inkomsten op. Vanuit de voormalige 'hoofdstad' Tsumkwe worden diverse excursies georganiseerd naar de Nyae Nyae Conservancy. Het is mogelijk om een dansritueel bij te wonen, twee dagen op hazenjacht te gaan of de Bushman te volgen op een olifantenspeurtocht. Het is mogelijk om hier te overnachten in Tsumkwe of Nhoma Camp, ten zuiden van Tsumkwe in het Nyae Nyae Conservancy. Tussen Grootfontein en Tsumkwe kunt u een bezoek brengen aan het historisch openluchtmuseum Grashoek dat dagelijks geopend is en waar u zonder boekingen een kijkje kunt nemen. Grashoek Village ligt aan de C44, ongeveer 75 kilometer vanaf de B8.
Houdt u er wel rekening mee dat de leefwijze van deze San-mensen ook niet meer geheel vrij is van moderne invloeden. Toeristen komen en gaan - en dat gebeurt natuurlijk niet zonder geld achter te laten. Een pure onaangetaste en geheel 'zuivere' San-leefwijze is daarom zelfs in deze Kalaharigebieden van Namibië en Botswana niet meer te vinden. Maar als u de romantiek van dat beeld los laat en open staat voor de San-leefwijze op het snijpunt van traditie en moderniteit, zult u waarschijnlijk met kippenvel naar huis gaan. Deze San-mensen lezen de natuur als een boek. Een spoor, de hoek van een hoef, een verwaaid zandkorreltje: het zijn voor hen betekenisvolle aanwijzingen op weg naar een prooi. De San staan bekend als vriendelijke, enigszins verlegen mensen. Vaak praten ze - naast hun eigen kliktaal - Afrikaans. Ze zullen u met liefde helpen om de kliks van hun eigen taal onder de knie te krijgen. U zult merken dat dit niet zo makkelijk gaat, al is het maar omdat elk dialect minimaal 5 verschillende kliks heeft die voor onze oren nog min of meer hetzelfde klinken.
Reizen door Bushmanland
Reizen door Bushmanland vraagt een goede voorbereiding. U kunt met een gewone sedanauto zonder problemen in Tsumkwe komen, maar als u vanaf hier verdere uitstapjes wilt maken, is een 4 x4 nodig. Voor een bezoek aan het Khaudum Game Reserve moet u zelfs met 2 4WD voertuigen zijn. Heel belangrijk om te weten: Tsumkwe heeft tegenwoordige gelukkig een benzinestation. Bij Dobe is er officieel een grenspost tussen Namibie en Botswana, maar we raden u aan om eerst contact op te nemen met het bureau Cross Border Charges voordat u deze grenspost neemt. Bel hiervoor 00 264 44 25 2335. Het meenemen van een auto met bijvoorbeeld Zuid-Afrikaans kenteken kan soms een probleem geven. De grenspost is dagelijks open tussen 07.30 en 16.30 uur. Deze weg is alleen berijdbaar met een 4WD en de eerstvolgende benzinestation vindt u in Gumare, 35 ten noorden van Nokaneng.

Tsumwkwe - Grootfontein: 275 km waarvan 225 km over gravel